Menu Close

ලංගම බස් රථ කාණ්ඩ (E, D, C, B, B+, A)

ලංගම සම්මතයන්ට අනුව බස් රථයේ කාණ්ඩය සඳහන් කළ යුතු ආකාරය 
1958 වසරේ බස් ජනසතුවත් සමඟ සමස්ථ දිවයිනේම පොදු ප්‍රවාහන වගකීම ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලය සතු විය. විවිධාකාර තත්වයන්ගෙන් යුත් ප්‍රදේශ වල පිහිටි බස් සමාගම් හැත්තෑවක් පමණ එකවර පවරාගෙන ප්‍රවාහන සේවා පවත්වාගෙන යාම යනු සරළ කරුණක් නොවේ. එම නිසා ලංගමට සෑම විටම සම්මත ක්‍රමවේද හා ආයතනික සම්ප්‍රදායන් හඳුන්වා දීමට සිදු වී ඇත. එලෙස හඳුන්වා දුන් ක්‍රම වේදයන් අතර බස් රථ කාණ්ඩ අනුව වෙන් කිරීමේ ක්‍රම්වෙදයද විශේෂය.


පූර්වයෙහි සඳහන් කල පරිදි ලංගමට ආවරණය කිරීමට සිදුවූයේ විවිධ ප්‍රදේශය. ඒ ඒ ප්‍රදේශ වල පවතින තත්වයන් අනුව මාර්ග පද්ධතීන් ද විවිධාකාර විය. එම එක් එක් මාර්ග වල තත්වයන් සලකා බලා ඒ අනුව ඊට ගැලපෙන බස් රථ යෙදවීමට ලංගමට සිදු වී ඇත. ඩිපෝව මගින් අදාළ මාර්ගයේ තත්වය පිලිබඳ පූර්ණ අධ්‍යනයක් සිදු කර ඒ අනුව යෙදවිය යුතු බස් රථ කාණ්ඩය නිගමනය කිරීම ලංගම සම්ප්‍රදාය වී ඇත. ඒ අනුව එක් එක් මාර්ගයේ තත්වය අනුව යෙදවීමට බස් රථ E, D, C, B, B+ සහ A ලෙස කාණ්ඩ කර ඇත.

බස් රථ කාණ්ඩ කිරීමට ප්‍රධාන වශයෙන්ම පාදක කොට ගෙන ඇත්තේ රථයේ ඉදිරිපස රෝදයේ කේන්ද්‍රයේ සිට පසුපස රෝදයේ කේන්ද්‍රය දක්වා තිබෙන දුර ප්‍රමාණය හෙවත් කාර්මික ව්‍යවහාරයේ “වීල් බේස් එක” (Wheelbase) ය.

ඉදිරිපස රෝදයේ කේන්ද්‍රයේ සිට පසුපස රෝදයේ කේන්ද්‍රය දක්වා තිබෙන දුර ප්‍රමාණය හෙවත් කාර්මික ව්‍යවහාරයේ “වීල් බේස් එක” (Wheelbase) ගණනය කෙරෙන ආකාරය.

වීල් බේස් අනුව එක් එක් කාණ්ඩය බෙදී යන අකාරය පහතින් වේ.

  
කාණ්ඩය
Wheelbase/remarks
Type E
3200 mm හෝ ඊට අඩු
Type D
3600 mm
Type C
4200 mm
Type B
5200 mm
Type B+
5200 mm වැඩි
Type A
දෙමහල් බස් රථ
     

ඒ අනුව එක් එක් කාණ්ඩය අනුව බස් රථ වල සමස්ථ දිගෙහි සිදු වන වෙනස් වීම ඔබට අවබෝධ වනු ඇත. එක් එක් ඩිපෝවන්හි එක් එක් කාණ්ඩයන්ට අදාළ බස් රථ වල අවශ්‍යතාව පිලිබඳ සමීක්‍ෂණය කොට ඒ අනුව බස් රථ ඩිපෝවන් වෙත සපයා දීම සිදුවී ඇත. මධ්‍යම වැඩපොළ වලදී බස් රථ වෙනුවෙන් බඳ එකලස් කරීම සිදුවී ඇති යුගයේ එක් එක් සමාගමෙන් අදාළ චැසි මිලදී ගෙන ඇත්තේ මෙම කාණ්ඩයන්ට අනුකූලවය.

එක් එක කාණ්ඩය අනුව රථ වල සිදුවන වෙනස අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා එක් එක් කාණ්ඩයට අදාළව පහත ඡායාරූප පල කරමි.
Type E
Type D
Type C
Type B
Type B +
Type A

ඉහත ඡායාරූප නිරීක්‍ෂණයෙන් පසු E, D සහ C වැනි දිගින් අඩු බස් රථ කාණ්ඩ පටු සහ කඳුකර ග්‍රාමීය මාර්ග සඳහා යෙදවී ඇති බවත් B, B+ සහ A කාණ්ඩ නාගරික සේවා සහ දුර සේවා සඳහාත් යෙදවී ඇති බව ප්‍රත්‍යක්‍ෂ වේ. කෙසේ වෙතත් මාර්ග වල තත්වයන් අනුව D, C වැනි කාණ්ඩ වල බස් රථද දුර සේවා සඳහා යෙදවුණු අවස්ථා සඳහා උදාරහරණ ඇත. 
කාණ්ඩ වල වර්ථමාන භාවිතාව 
මධ්‍යම වැඩපොළවල් පුද්ගලීකරණය කිරීමත් සමඟ බස්‌ රථ සඳහා බඳ එකලස් කිරීමෙන් ලංගම  ඉවත් වීමත් සමඟ ලංගම සම්මතයන්ට අනුව නිපදවූ චැසි ගෙන්වීම නතර වී ඇත. එතැන්සිට සම්පූර්ණ බස් රථ වශයෙන් නිෂ්පාදකයන්ගෙන් බස් රථ මිලට ගැනීමට ලංගමට සිදුවී ඇත. ඒ අනුව විවිධ මාදිලි වල බස් රථ ධාවනයට එක්වී ඇති අතර ඒවායේ වීල් බේස් අනුව කාණ්ඩය තීරණය කිරීමට වත්මන් ශ්‍රී ලංගම ක්‍රියා කර ඇත. කෙසේ නමුත් එම ක්‍රියාවලියේ දී ද කාණ්ඩ වල මූලික සංකල්ප වලට කිසිදු වෙනසක් සිදුවී නොමැත. 
එක් එක් කාණ්ඩය යටතේ වර්තමානයේ ධාවනය වන රථ සඳහා උදාහරණ ඡායාරූප පහතින් දැක්වේ.

Type E
මේ වනවිට ශ්‍රී ලංකාවේ මාර්ග පද්ධතිය යාවත්කාලීන වී ඇති බැවින් E කාණ්ඩය යටතේ අලුතින් මිලදී ගත් බස් රථ ඇත්තේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. නුවරඑළිය ඩිපෝව මගින් උපයා ගෙවීමේ පදනම මත 2012 වසරේදී මිලදී ගත් අශෝක් ලේලන්ඩ් ස්ටැග් වර්ගයේ බස් රථ ආසන්නතම උදාහරණය වශයෙන් දැක්විය හැක. ඒ යටතේ මිලදී ගත් බස් රථ ගණන 4කි. දැනට ධාවනය E කාණ්ඩයේ බස් රථ බොහොමයක් ලංගම බඳ සැකසූ පැරණි බස් රථමය.

Type D 
මේ වන විට ග්‍රාමීය මාර්ග සඳහා බහුලව භාවිතා වන්නේ මෙම කාණ්ඩය යටතේ වර්ගීකරණය කරන ලද බස් රථය. මෙම කාණ්ඩය සඳහා මෑත කාලීන උදාහරණ කීපයක් පහතින් දැක්වේ. 
Type C
මධ්‍යම ප්‍රමාණයට අයත් C කාණ්ඩයේ බස් රථ ග්‍රාමීය සේවා වලත් නගරබද සේවා වලත් එක සේ දැකිය හැකි බස් කාණ්ඩයකි. අල්ප වශයෙන් දුර සේවා වලද දැකිය හැක.  ඇඹිලිපිටිය ඩිපෝව මගින් C කාණ්ඩයේ බස් රථයක් යොදාගෙන ධාවනය කරවන හැටන් – ඇඹිලිපිටිය සේවාව උදාහරණයකි. C කාණ්ඩය සඳහා මෑත කාලීන උදාහරණ කීපයක් පහතින් දැක්වේ 
Type B

B කාණ්ඩයේ බස් රථ බොහෝ විට නගරබද සේවා වලත් දුර සේවා වලත් එක සේ දැකිය හැකිය. වර්තමාන රථ ඇණියේ වැඩිම බස් රථ ප්‍රමණයක් අයත් වන්නේ මෙම කාණ්ඩයටය. කෙසේ නමුදු වත්මන් වර්ගීකරණයේ දී වීල් බේස් අගය 5443 mm දක්වා බස් රථ B කාණ්ඩය යටතේ වර්ගීකරණය වී ඇත. මෑත කාලීන උදාහරණ කීපයක් පහතින් දැක්වේ.

Type B+
ලංගම බස් කාණ්ඩ අතර දිගින් වැඩිම කාණ්ඩය වන B+ කාණ්ඩයේ බස් රථ බොහෝ විට දුර සේවා වල දැකිය හැකිය. නගරබද සේවා වලද දැකිය හැකි අවස්ථා ඇත. වර්තමාන ශ්‍රී ලංගම රථ ඇණිය තුල ප්‍රචලිත අශෝක් ලේලන්ඩ් වයිකින්ග් 210 ටර්බෝ වර්ගයේ ආසන 54 බස් රථ අයත් වන්නේ මෙම කාණ්ඩයටය. මෑත කාලීන උදාහරණ කීපයක් පහතින් දැක්වේ.
Type A
A කාණ්ඩය යටතේ වර්ගීකරණය වන්නේ දෙමහල් බස් රථය. රථ ඇණිය සතුව පවතින සියලුම දෙමහල් බස් රථ මෙම කාණ්ඩය යටතේ වර්ගීකරණය වේ. මෑත කාලීන උදාහරණ කීපයක් පහතින් වේ.

අතීත ලංගම විසින් රථ වර්ගීකරණයේ පහසුව පිණිස හඳුන්වා දී ඇති මෙම කාණ්ඩ ක්‍රමය මේ වන විට ලංගම වෙතින්ද ක්‍රමයෙන් ඈත් වන බවක් නිරීක්ෂනය වේ. බොහෝ ඩිපෝවන්හි මේ වන විට බස් රථයෙහි කාණ්ඩය ප්‍රදර්ශනය වන්නේද නැත. එනමුත් ප්‍රමාණ අනුව බස් රථ හැඳින් වීමේදී අදටත් ලංගම ව්‍යවහාරයේ දී මෙම කාණ්ඩ ක්‍රමය භාවිතා වේ. වත්කම් ලේඛනවල රථ වර්ගීකරණයේ දී ද කාණ්ඩ අදටත් භාවිතා වේ. කෙසේ නමුදු ක්ෂේත්‍රයේ නිපුණතාව ඇත්තෙකුට බස් රථයේ කාණ්ඩය කියූ සැනින් රථයේ ස්වභාවයත් රථය ධාවනය කරවන මාර්ගයේ ස්වභාවයත් ක්‍ෂණිකව අවබෝධ කර ගත හැකිය.

සටහන: උත්පල දිල්හාන්
%d bloggers like this: